Banner Top

Historie Jarosława Kapsy. Opowieść 22

DOM KSIĘCIA I INNE DOBRA - Dom Księcia, niegdyś ekskluzywny „apartamentowiec”, zamieszkały przed wojną przez oficerskie rodziny ( m.in. płk Stanisława Maczka, czy mjr Skrzyneckiego, ojca słynnego z „Piwnicy pod Baranami” Piotra), dziś przypomina ruinę. Tylko nazwa łączy budynek przy ul. Wolności, z zapominaną historią o częstochowskim majątku wielkiego księcia Romanowa.

Majątki pod Częstochową, obejmujące hutę „Blachownia”, leśną osadę w Ostrowach nad Okszą,  oraz parcele w Częstochowie przy obecnej ulicy Wolności nabył w 1891 r car Aleksander III od śląskiego magnata hr Donnersmarcka za kwotę 1 700 000 rubli.

W Częstochowie na nabytych działkach wybudowano wspomniany Dom Księcia oraz willę zwaną dziś generalską ( róg ul. Wolności i Focha). Carski majątek uzupełniał jeszcze pałac w Kłobucku-Zagórzu, przejęty po powstaniu styczniowym. Zgodnie z ostatnią wolą cesarza Aleksandra III dobra częstochowskie przekazano młodszemu synowi Michałowi. Przekazania dokonał car Mikołaj II.

Michał Aleksandrowicz Romanow był ulubionym dzieckiem Aleksandra III. Uznawany był za następcę tronu. Przyszłość przekreślił sobie w sposób romantyczny, wybierając jako damę swego serca 32 – letnią Natalię z domu Szeremetiew, dwukrotną rozwódkę ( pierwszy mąż kupiec Mamontow, drugi oficer kirasjerów Wulfert). Romans następcy tronu Rosji z żoną oficera wzbudził oburzenie na dworze Mikołaja II. W. ks. Michał idąc za porywem serca zrezygnował z wszelkich praw do następstwa tronu,  tytułów i rang; wyjechał do Wiednia, gdzie wziął ślub z wybranką. Car Mikołaj II nieformalnie uznał wybór brata, nadał Natalii tytuł księżnej Brassow; małżeństwo zachowało częstochowskie dobra.

Przywrócenie w.ks. Michała do łask Cara nastąpiło oficjalnie z chwilą wybuchu I wojny światowej. W marcu 1917 r. nieszczęsna rewolucja zmusiła cara Mikołaja II do abdykacji. Tytuł Cara Imperatora przekazano Michałowi, jako Michał II Aleksandrowicz Romanow był on ostatnim władcą: cesarzem Rosji, królem Polski w Wielkim Księciem Finlandii, władzę tę pełnił przez jeden dzień:29 marca 1917 r.

Po rewolucji sowieckiej, w lutym 1918 r wywieziono Michała z Gatczyna do Permii. Tam 13 lipca 1918 r, na rozkaz Lenina, został zamordowany przez czekistów; ciało spalono zacierając ślad po zbrodni. Na zachód udało się uciec małżonce Michała. Hrabina wraz z dzieckiem, urodzonym w 1910 r Jerzym Brassow, przedostała się do Francji, gdzie w latach 20-tych utrzymywała się z prowadzonej pracowni krawieckiej. Jerzy zginął w 1932 r w wypadku samochodowym.



Hrabina Brassow w latach trzydziestych toczyła spór sądowy z władzami Rzeczpospolitej o zwrot majątku częstochowskiego, szacowanego wówczas na 10 mln dol ( przeliczając na ceny współczesne – ok 200 mln euro). Problemem w jej przypadku było nawet opłacenie wymaganego prawem wpisu sądowego, więc Sąd przyznał jej prawo uczestnictwa na zasadach ubóstwa. Dwie instancje ( sąd okręgowy w Częstochowie i sąd  apelacyjny) odrzuciły pozew, przyjmując za podstawę zapisy traktatu ryskiego o przejęciu na rzecz państwa polskiego majątku rodziny carskiej na terenie Rzeczpospolitej. Ostateczne rozstrzygnięcie, na niekorzyść hrabiny, podjął w styczniu 1937 r Sąd Najwyższy, rozpatrujący w 7 osobowym składzie skargę kasacyjną. Hrabina Natalia Brassow zmarła w 1952 r, w Paryżu, będąc w skrajnej nędzy.

Majątek w.ks Michała był, jak wspomnieliśmy, formalnie kupiony przez Cara Aleksandra III. Faktem jest jednak, że i w naszych stronach carscy urzędnicy i wojskowi uczestniczyli w grabieży polskiego majątku; bo tym była konfiskata dóbr ziemiańskich po powstaniu styczniowym i ich wyprzedaż zasłużonym. Wydane w czasie I wojny światowej, w 1916 r. rozporządzenie obowiązujące w tzw Generalnym Gubernatorstwie ( zajęte przez Niemców tereny dawnego zaboru rosyjskiego) wprowadzały zarząd przymusowy na majątkach rosyjskich uzyskanych po powstaniu 1863 r. Takich majątków było w naszych stronach 29: folwark i młyn w Kłobucku ( własność hr. Hubinet), folwarki Dźbów, Kamień, Rększowice ( ( wł. hr. Gołoczowej) Mirów ( spadkobiercy gen Audena), Grabówka, Kalej i Gorzelnia ( ks. Elżbieta Czerkawska), Poczesna, Adamów, Borek, Lepisz, Młynek i Michałów ( ks. Elżbieta Teniszew), Mokra, Rembielice, Opatów, Dankowice ( gen. Mikołaj Hajden), Kamieńszczyzna, Zwierzyniec i Jeleniec ( płk Jerzy Muchanow), Panki i Zajączki( kpt Konstanty Geczewicz), Rybno i Kluczno (płk Mikołąj Drejer), Łysiec ( Lepeczow), Klepaczka (kupiec hurtowy Hertz). Częstochowskie było strefą nadgraniczną Imperium Rosyjskiego, stąd tak duża kolonizacja dóbr włościańskich.

dla cz.info.pl Jarosław Kapsa

Banner 468 x 60 px

Banner 468 x 60 px